Volgens de zelfdeterminatietheorie (Deci & Ryan) heeft ieder kind drie psychologische basisbehoeften. Wanneer aan deze behoeften wordt voldaan, kan een kind zich veilig ontwikkelen, gemotiveerd blijven en tot leren komen. Als ze onder druk staan, zie je vaker probleemgedrag, terugtrekking of weerstand.
1. Autonomie – ik heb invloed
Autonomie betekent dat een kind ervaart dat het mee mag denken en dat zijn gevoelens en keuzes ertoe doen. Het gaat niet om alles zelf bepalen, maar om gehoord worden en ruimte ervaren.
Zo werk je hieraan:
- Geef keuzes die passen bij de leeftijd (“Wil je eerst dit of dat doen?”)
- Leg uit waarom iets moet, in plaats van alleen te sturen
- Neem gevoelens serieus, ook als het gedrag niet kan
- Werk samen in plaats van over het kind te beslissen
Autonomie groeit wanneer een kind voelt: ik word niet gestuurd, ik word meegenomen.
2. Verbondenheid – ik hoor erbij
Verbondenheid is de behoefte om zich gezien, veilig en geaccepteerd te voelen. Een kind ontwikkelt zich pas wanneer het zich emotioneel verbonden voelt met ouders en andere belangrijke volwassenen.
Zo werk je hieraan:
- Maak echt contact: luisteren zonder meteen te corrigeren
- Benoem wat je ziet en voelt (“Ik zie dat dit moeilijk voor je is”)
- Wees voorspelbaar en betrouwbaar
- Laat merken dat het kind oké is, ook als het gedrag dat niet is
Verbondenheid ontstaat door nabijheid, aandacht en oprechte interesse.
3. Competentie – ik kan iets en ik leer
Een kind wil ervaren dat het dingen kan en vooruitgaat. Als een kind steeds faalt of vooral wordt gecorrigeerd, neemt dit gevoel af.
Zo werk je hieraan:
- Sluit aan bij wat een kind al kan
- Deel taken op in kleine, haalbare stappen
- Geef gerichte positieve feedback (“Dit lukte je goed omdat…”)
- Leg de nadruk op leren en oefenen, niet op perfect zijn
Competentie groeit wanneer een kind succeservaringen opdoet en vertrouwen voelt in eigen kunnen.
Kort samengevat:
Kinderen hebben autonomie nodig om zich serieus genomen te voelen, verbondenheid om zich veilig te voelen en competentie om te groeien. Zo leggen we de basis voor gezonde ontwikkeling.
